حتى اذا بلغ الى السماء نادى مناد اهبطوا به الى سجين : « اما مؤمنان ، اعمال و ارواحشان به سوى آسمانها برده مىشود و درهاى آسمان به روى آنها گشوده خواهد شد ، اما كافر روح و عملش را بالا مىبرند تا به آسمان برسد در اين هنگام كسى صدا مىزند آن را به سوى سجين ( دوزخ ) پائين ببريد » ( 1 ) . به همين مضمون رواياتى نيز از پيغمبر اكرم ص در تفسير طبرى و ساير تفاسير در ذيل آيه مورد بحث نقل شده است . ممكن است منظور از آسمان در اينجا معنى ظاهر آن باشد ، و نيز ممكن است كنايه از مقام قرب خدا بوده باشد ، همانطور كه در آيه 9 سوره فاطر مىخوانيم : إِلَيْه يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُه : « سخنان پاكيزه به سوى او بالا مىروند و عمل صالح را ترفيع مىدهد » . سپس اضافه مىكند : « آنها وارد بهشت نخواهند شد ، تا زمانى كه شتر از سوراخ سوزن بگذرد » ! ( * ( وَلا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِياطِ ) * ) . اين تعبير كنايه لطيفى از محال بودن اين امر است ، در واقع براى اينكه عدم امكان دخول اين افراد در بهشت به صورت يك مساله حسى درآيد ، اين مثال انتخاب شده است ، تا همانطور كه هيچكس ترديد ندارد كه ممكن نيست شتر با آن جثه بزرگش از سوراخ باريك سوزن عبور كند ، همين طور مسلم بدانند راهى براى ورود افراد بىايمان متكبر در بهشت مطلقا موجود نيست ! . « جمل » در لغت به معنى شترى است كه تازه دندان برآورده ، ولى يكى از معانى جمل طنابهاى محكمى كه كشتىها را با آن مهار مىكنند ، نيز مىباشد ( 2 ) و از آنجا كه طناب و سوزن تناسب بيشترى با هم دارند ، بعضى اين معنى را در تفسير

--> ( 1 ) مجمع البيان ذيل آيه مورد بحث . ( 2 ) به كتاب « تاج العروس » و « قاموس » و ماده جمل مراجعه كنيد .